است ظاهر مىشود . و « 1 » به اين چنين قلبى اشاره شده « 2 » در حديث نبوى كه فرمودند كه : هرگاه خداى عزّ وجلّ اراده كند به بنده خير را دل او را واعظ و ناصح او مىگرداند « 3 » . و در خبرى ديگر فرمودند : هركه را از جانب « 4 » دل واعظى باشد كه پند دهد خواهد بود او را از جانب خدا حافظى كه ضبط او نمايد « 5 » . و اين است آن دلى كه ياد خدا در او قرار مىگيرد . و « 6 » در قرآن مجيد نازل شده : « أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ » « 7 » يعنى آگاه باشيد كه به ياد خدا دلها آرميده مىشوند . و امّا اثرهاى ناپسنديده مانند دودى است تيره كه به آيينهء دل رسد و هميشه پى در پى بر روى هم نشيند تا آنكه او را سياه و تيره سازد و بِالكليّة از فيض الهى محروم ماند . و اين است مراد از طبع و رَيْن كه در قرآن كريم وارد شده ، خداى عزّ وجلّ فرموده‌اند « 8 » : « كَلَّا بَلْ رانَ عَلى قُلُوبِهِمْ ما كانُوا يَكْسِبُونَ » « 9 » يعنى بايد كه باز ايستند « 10 » از آن سخن ، بلكه پوشيده « 11 » است سفيدى دلِ ايشان را آنچه كرده‌اند از معصيتها . و نيز فرموده : « أَنْ لَوْ نَشاءُ أَصَبْناهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَ نَطْبَعُ عَلى قُلُوبِهِمْ فَهُمْ لا يَسْمَعُونَ » « 12 » يعنى اگر خواهيم معذّب مىسازيم ايشان را به گناهانى كه كرده‌اند و مُهر مىگذاريم بر دلهاى آنها ، پس نمىشنوند آيات را به طريقى كه بفهمند و منتفع شوند . و در اين آيهء شريفه نشنيدن « 13 » و مهر كردن مربوط به گناهان شده ، چنانچه شنيدن در آيهء ديگر

--> ( 1 ) . a s - و . ( 2 ) . a s + و . ( 3 ) . مانند آن در الجامع الصغير 1 : 61 ح 378 . كنز العمّال 11 : 95 ح 30762 . ( 4 ) . جانب / a غايت . ( 5 ) . روايت را با اين بيانات در بحار الأنوار 70 : 326 ببينيد . ( 6 ) . m - و . ( 7 ) . رعد : 28 . ( 8 ) . a - اند . ( 9 ) . مطفّفين : 14 . ( 10 ) . ايستند / a s ايستيد . ( 11 ) . پوشيده / s a پوشيدن . ( 12 ) . اعراف : 100 . ( 13 ) . s - نشنيدن .